Το καλάθι μου

Τι είναι ο ζεόλιθος;


Ο φυσικός ζεόλιθος (Zeolite) είναι ένα πορώδες αργιλοπυριτικό άλας με ηφαιστειογενή προέλευση και χαρακτηρίζεται από την ιοντοανταλλακτική του ικανότητα. Με πιο απλά λόγια, έχει την ιδιότητα να δεσμεύει άλλα στοιχεία - ακόμη και ολόκληρες ενώσεις - προσλαμβάνοντας ή αποβάλλοντας νερό σε ποσοστό που φτάνει το 30% του βάρους του.

Η ονομασία του σημαίνει "πέτρα που βράζει" και προήλθε από τον Σουηδό ορυκτολόγο και χημικό Axel Cronstedt, ο οποίος πρώτος το 1756 παρατήρησε πως κατά τη θέρμανση του ορυκτού παράγονταν υδρατμοί.

Εφαρμογές του ζεόλιθου

Στη φύση υπάρχουν περισσότερα από 40 είδη φυσικών ζεόλιθων, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις παράγεται και βιομηχανικά. Ίσως το πιο σημαντικό είδος φυσικού ζεόλιθου είναι ο κλινοπτιλόλιθος, ο οποίος - εκτός από τη γεωργία, την κτηνοτροφία, την πτηνοτροφία και την ιχθυοκαλλιέργεια - είναι κατάλληλος για χρήση ακόμη και σε διάφορους κλάδους της ιατρικής και της φαρμακολογίας. Ο ζεόλιθος όμως χρησιμοποιείται και στον κατασκευαστικό τομέα, στη βιομηχανία κ.α.

Στον κατασκευαστικό τομέα χρησιμοποιείται περίπου το 80% του φυσικού ζεόλιθου παγκοσμίως, καθώς αποτελεί ένα ορυκτό που μπορεί να αντικαταστήσει έως και κατά το ⅓ τη χρήση τσιμέντου, μειώνοντας το βάρος και ενισχύοντας την αντοχή του σκυροδέματος.

Στη βιομηχανία και ειδικότερα στη βιομηχανία υδρογονανθράκων, ο ζεόλιθος χρησιμοποιείται ως προσροφητικό ή ως καταλύτης. Πιο συγκεκριμένα χρησιμοποιείται σε φίλτρα για τη δέσμευση του διοξειδίου του άνθρακα, της αμμωνίας και άλλων βλαβερών ενώσεων. Σε κάποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται για τον καθαρισμό των υγρών βιομηχανικών αποβλήτων και στην ανακύκλωση των νερών που προέρχονται από τη βιομηχανική δραστηριότητα. Έχει μάλιστα χρησιμοποιηθεί κατά τη διαρροή πυρηνικής ακτινοβολίας στη Fukushima και στο Chernobyl λόγω της ικανότητάς του να δεσμεύει ακόμη και τα ραδιενεργά πυρηνικά απόβλητα.

Στην κτηνοτροφία και στην πτηνοτροφία ο φυσικός ζεόλιθος χρησιμοποιείται για την ενίσχυση του ανοσοποιητικού σε σταβλιζόμενα ζώα και πτηνά με θεαματικά αποτελέσματα. Η προσθήκη ζεόλιθου στη διατροφή των ζώων και των πτηνών έχει ως αποτέλεσμα τη βελτίωση της υγείας τους. Μάλιστα, η χορήγηση φυσικού ζεόλιθου σε αγελάδες απέφερε αύξηση της παραγωγής γάλακτος έως και κατά 17%.

Ο ζεόλιθος χρησιμοποιείται επίσης στη γεωργία και στην κηπουρική, βελτιώνοντας την απόδοση και την ποιότητα των φυτών. Το ορυκτό δεσμεύει τα βαρέα μέταλλα και τα τοξικά κατάλοιπα των λιπασμάτων που βρίσκονται στο χώμα, αλλά και στο νερό. Μάλιστα, τα αποτελέσματα είναι μόνιμα καθώς ο ζεόλιθος δεν αποδομείται, δεν αποσαθρώνεται και δεν αλλάζει τη σύστασή του. Σε πειράματα που έχουν γίνει, η ανάπτυξη του ριζικού συστήματος των φυτών ήταν εντυπωσιακή. Ενδεικτικά αναφέρεται πως η προσθήκη ζεόλιθου στην καλλιέργεια βιολογικής τομάτας είχε σαν αποτέλεσμα την αύξηση της παραγωγής έως και κατά 52%, ενώ στην ελιά παρέχει προστασία από το δάκο, τη μαργαρόνια και το κυκλοκόνιο. 

Στην ιχθυοκαλλιέργεια ο ζεόλιθος χρησιμοποιείται για τον καθαρισμό του νερού και τον εμπλουτισμό του με επιπλέον οξυγόνο. Η χρήση του σε ενυδρεία δεσμεύει την αμμωνία και το φώσφορο, απομακρύνοντας πάνω από το 90% των ιών και των βακτηρίων. Επιπλέον, βοηθά στην άρση των αλάτων, καθώς μπορεί και ρυθμίζει το pH του νερού προς το ουδέτερο κάνοντάς το πιο μαλακό.

Οφέλη του ζεόλιθου για την ανθρώπινη υγεία

Για ιατρικούς σκοπούς χρησιμοποιείται αποκλειστικά ενεργοποιημένος (μικρονιζέ) κλινοπτιλόλιθος, καθώς μόνον αυτός παρέχει χρήσιμα ιατρικά αποτελέσματα. Άλλα είδη ζεόλιθου έχουν κριθεί ακατάλληλα ή και επικίνδυνα για την υγεία, καθώς μπορεί να περιέχουν μία σειρά από βαρέα μέταλλα ιδιαίτερα επιβλαβή για τον άνθρωπο. 

Πιο συγκεκριμένα, ο ενεργοποιημένος κλινοπτιλόλιθος χρησιμοποιείται στην ιατρική κυρίως ως στυπτικό, ως μέσο μείωσης της οξύτητας των γαστρικών υγρών καθώς επίσης και για τη δέσμευση της αμμωνίας και άλλων τοξικών ουσιών στο αίμα. 

Στην παρασκευή φαρμάκων χρησιμοποιείται ως συστατικό σε σκευάσματα για τη μείωση της χοληστερόλης και κατά της διάρροιας. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιείται και σκέτος σαν συμπλήρωμα διατροφής, το οποίο έχει την ιδιότητα να δεσμεύει τα βαρέα μέταλλα, τις τοξίνες και τις ελεύθερες ρίζες, να ρυθμίζει το pH του στομαχικού περιεχομένου και βελτιώνει το ανοσοποιητικό σύστημα. 

Τέλος, στην οδοντιατρική χρησιμοποιείται σε σκευάσματα στίλβωσης των δοντιών και στην παρασκευή οδοντιατρικών εμφρακτικών υλικών.

Δέσμευση και αποβολή βαρέων μετάλλων, τοξινών και ελευθέρων ριζών

Τα βαρέα μέταλλα όπως είναι ο μόλυβδος, το αρσενικό, ο υδράργυρος, το αργίλιο, το νικέλιο, το αλουμίνιο, ο κασσίτερος και το κάδμιο, συσσωρεύονται στον ανθρώπινο οργανισμό μέσω της επιμόλυνσης του περιβάλλοντος από βιομηχανικά απόβλητα, καυσαέρια, λιπάσματα, καθαριστικά και άλλα προϊόντα, τα οποία μάλιστα περνούν και στην τροφική μας αλυσίδα. Ο φυσικός ζεόλιθος λειτουργεί σαν μοριακό σφουγγάρι δεσμεύοντας τα βαρέα μέταλλα και τις τοξίνες, ενώ παράλληλα εγκλωβίζει τις ελεύθερες ρίζες, λειτουργώντας ως ένα ισχυρό αντιοξειδωτικό. Σε περίπτωση λήψης ζεόλιθου από το στόμα, τα βαρέα μέταλλα, οι τοξίνες, αλλά και το ίδιο το ορυκτό αποβάλλονται από τον ανθρώπινο οργανισμό πλήρως σε διάστημα μόλις λίγων ωρών χωρίς ωστόσο να υπάρχει κίνδυνος απώλειας σημαντικής ποσότητας ηλεκτρολυτών, απαραίτητων ιόντων και μετάλλων. 

Ενίσχυση του ανοσοποιητικού

Σύμφωνα με προκλινικές μελέτες και δοκιμές σε ανθρώπους σε ανοσοκαταστολή, η συμπληρωματική χορήγηση μικρονιζέ κλινοπτιλόλιθου από το στόμα μπορεί να ενισχύσει τη θεραπεία πληθώρας διαταραχών λόγω ανοσοανεπάρκειας.

Ο ζεόλιθος ως ρυθμιστής του pH

Μία άλλη ιδιότητα του ζεόλιθου είναι ότι προκαλεί μία μετατόπιση του pΗ προς ένα πιο αλκαλικό περιβάλλον (μεταξύ 7,35 και 7,45), ενώ παράλληλα δρα σαν ένα φυσικό ισοτονικό, κατάλληλο για αλκαλικές δίαιτες. Η ιδιότητα αυτή καθιστά το ζεόλιθο ιδανικό ως συμπλήρωμα διατροφής σε περιπτώσεις έλκους στομάχου.

Ζεόλιθος και δερματικές παθήσεις

Ο ζεόλιθος μπορεί ακόμη και να εξαλείψει τις μυκητιασικές λοιμώξεις του δέρματος. Ειδικότερα, έχει διαπιστωθεί πως βελτιώνει την κατάσταση σε περιπτώσεις όπως είναι η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα, η πιτυρίδα, ο έρπης, η ψωρίαση και η ξηροδερμία, ενισχύοντας παράλληλα την επιδερμίδα έναντι εξωτερικών παραγόντων όπως είναι οι ακτινοβολίες UV. Λόγω των παραπάνω ιδιοτήτων του, ο ζεόλιθος μπορεί να χρησιμοποιηθεί ακόμη και για την επούλωση επιφανειακών πληγών και εγκαυμάτων.

Ζεόλιθος και καρκίνος

Σύμφωνα με μελέτη που έλαβε χώρα στο Τμήμα Μοριακής Ιατρικής της Κροατίας σε πειραματόζωα με καρκίνο, η συνδυαστική χημειοθεραπεία με κλινοπτιλόλιθο, οδήγησε σε βελτίωση της συνολικής κατάστασης της υγείας, παράταση της διάρκειας ζωής και σε ορισμένες περιπτώσεις μείωση του μεγέθους του όγκου των υποκειμένων.

Άλλες ευεργετικές ιδιότητες του ζεόλιθου

Ο ζεόλιθος έχει διαπιστωθεί πως έχει θετική επίδραση σε διάφορες νευρολογικές παθήσεις όπως είναι το Αλτσχάιμερ, η νόσος Πάρκινσον, η σχιζοφρένεια και η επιληψία. Έχει επίσης συνδεθεί με τη βελτίωση των συμπτωμάτων της αϋπνίας, της κατάθλιψης και του άγχους. Τέλος, εικάζεται πως βοηθά στην ανακούφιση από τις επιπτώσεις της οστεοπόρωσης και της ρευματοειδούς αρθρίτιδας, στη μείωση του σακχάρου στο αίμα, στη μείωση της χοληστερόλης και αλλού χωρίς ωστόσο να υπάρχουν επαρκή επιστημονικά τεκμηριωμένα στοιχεία.

Χρήση και δοσολογία

Ο φυσικός μικρονιζέ κλινοπτιλόλιθος είναι άοσμος και άγευστος και συναντάται σε διάφορες μορφές (κάψουλες, σκόνη ή διάλυμα)

Μπορεί να ληφθεί από το στόμα ακόμη και με άδειο στομάχι με τη συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη να μην ξεπερνά το 1gr.

Αν πρόκειται να ξεκινήσετε τη λήψη ζεόλιθου από το στόμα, συστήνεται η σταδιακή αύξηση της δόσης, ξεκινώντας από το μισό γραμμάριο για τις πρώτες 15 ημέρες και αυξάνοντας σταδιακά τη δοσολογία. Με αυτόν τον τρόπο θα αποφύγετε τυχόν έντονες παρενέργειες που οφείλονται στην απότομη αποβολή τοξινών από τον οργανισμό σας. Η διάρκεια λήψης ζεόλιθου με αυτόν τον τρόπο δε χρειάζεται να ξεπερνά τις 50 ημέρες, ενώ η επανάληψη της θεραπείας 2 φορές το χρόνο κρίνεται απόλυτα επαρκής.

Ο φυσικός ζεόλιθος μπορεί να χρησιμοποιηθεί ακόμη και για τον καθαρισμό των τροφίμων μας από βαρέα μέταλλα και τοξίνες που προέρχονται από τη μόλυνση του περιβάλλοντος, αλλά και από τα λιπάσματα και φυτοφάρμακα που χρησιμοποιούνται κατά την καλλιέργειά τους. Η χρήση του είναι ιδιαίτερα απλή, καθώς απαιτεί απλώς την προσθήκη μίας κοφτής κουταλιάς του γλυκού σε νερό και αφήνοντας τα φρούτα, τα λαχανικά, το ρύζι ή τα όσπριά μας εκεί επί 5'. Έπειτα, αρκεί ένα απλό ξέβγαλμα.

Παρενέργειες & αντενδείξεις

Σε γενικές γραμμές η κατανάλωση φυσικού ζεόλιθου είναι εξαιρετικά ασφαλής, καθώς δεν γίνεται τοξικός σε καμία ποσότητα. Φυσικά, αναφερόμαστε πάντα στον φυσικό μικρονιζέ κλινοπτιλόλιθο, ο οποίος έχει υποστεί επεξεργασία και έχει περάσει από ελέγχους που πιστοποιούν την καθαρότητά του από χαλκό και μόλυβδο. 

Ωστόσο, η λήψη ζεόλιθου από το στόμα μπορεί να δράσει ως ανοσοκατασταλτικό, μειώνοντας την ανοσολογική δραστηριότητα. Επίσης, σε μεγάλες ποσότητες μπορεί να αποβάλλει πολύτιμα ορυκτά από το σώμα και να μειώσει την αποτελεσματικότητα ορισμένων φαρμάκων, όπως λ.χ. της ασπιρίνης.

Λόγω της ταχείας αποβολής των τοξινών, ένα μικρό ποσοστό χρηστών έχει αναφέρει ήπιους μυϊκούς πόνους, κεφαλαλγία, εξάνθημα και εξάντληση κατά τα πρώτα στάδια της λήψης ζεόλιθου από το στόμα. Οι παρενέργειες αυτές είναι απολύτως φυσιολογικές και αντιμετωπίζονται με διακοπή της χρήσης του για μερικές ημέρες ή με μείωση της ποσότητας πρόσληψης.

Μία άλλη παρενέργεια είναι η αφυδάτωση που μπορεί να προκληθεί με την αποβολή των τοξινών, κάτι που μπορούμε να αποφύγουμε καταναλώνοντας τουλάχιστον 8-10 ποτήρια νερό την ημέρα. 

Αν και σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) των ΗΠΑ ο φυσικός ζεόλιθος θεωρείται ασφαλής για όλους, ακόμη και για τα παιδιά, η ασφαλής χορήγηση ζεόλιθου από το στόμα σε εγκύους και θηλάζουσες γυναίκες δεν έχει τεκμηριωθεί επιστημονικά. Για το λόγο αυτό, καλό είναι σε αυτές τις περιπτώσεις να αποφεύγεται η λήψη του. 

Για τη χρήση του ζεόλιθου ως καθαριστικού τροφίμων δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής αναφορές για τυχόν παρενέργειες και αντενδείξεις. 

Το παρόν άρθρο δεν αποτελεί μέσο διάγνωσης, αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς.

Δημήτρης Τριανταφυλλίδης

Ο Δημήτρης Τριανταφυλλίδης είναι αρθρογράφος και υπεύθυνος του ηλεκτρονικού καταστήματος του Enallaktiko.gr

Σου αρέσει η σελίδα μας; Αν ναι, τότε ακολούθησέ μας στο Facebook!