Το Enallaktiko.gr μπορεί να λειτουργήσει σωστά μόνο με ενεργοποιημένη την

JAVASCRIPT

Ενεργοποίησέ την μέσα από τις ρυθμίσεις του περιηγητή σου!
Ο μύθος του Άι Βασίλη

Το καλάθι μου

Ο μύθος του Άι Βασίλη


Η ιστορία του Santa Claus (στην Ελλάδα Άι Βασίλης) αποτελεί ένα συνονθύλευμα μύθων που ταξίδεψαν μέσα στο χρόνο, δημιουργώντας πλέον έναν ενιαίο μύθο, ο οποίος έχει μάλιστα ταυτιστεί με ολόκληρη την περίοδο των χειμερινών εορτών. Ας ξεχάσουμε όμως για λίγο τον Άι Βασίλη και ας μιλήσουμε για τον... Άγιο Νικόλαο!

Ο Άγιος Νικόλαος γεννήθηκε τον 3ο μ.Χ. αιώνα στα Πάταρα της Λυκίας και ήδη από νεαρή ηλικία αφιερώθηκε στον ασκητικό βίο. Μέσα σε λίγα μόλις χρόνια κατάφερε να χειροτονηθεί Ηγούμενος της μονής Σιών και να αναγορευτεί σε Αρχιεπίσκοπο Μύρων της Λυκίας.

Από τη θέση πλέον του Αρχιεπισκόπου, ο Νικόλαος ανέπτυξε έντονη φιλανθρωπική δράση. Ωστόσο κατά τους διωγμούς του Αυτοκράτορα Διοκλητιανού κατά των χριστιανών, εξορίστηκε μέχρι την άνοδο του Μ. Κωνσταντίνου, κατά την εποχή του οποίου επανήλθε στη θέση του όπου παρέμεινε έως και τον θάνατό του. 

Άγιος Νικόλαος όπως λέμε... Santa Nikolaus!

Το όνομα του Αγίου Νικολάου ταξίδεψε και ρίζωσε παντού σε ολόκληρη την Ευρώπη μέσω της διάδοσης του Χριστιανισμού. Έτσι, ανήμερα της εορτής του, o Saint Nikolaus ή Sint-Nicolaas συχνά παριστάνεται με ιερατική στολή και επισκοπική ράβδο να μοιράζει δώρα στα παιδιά. Μάλιστα, κατά την ολλανδική του εκδοχή, ο Sinter Klaas παρουσιάζεται να έχει σαν βοηθό του και ένα αγόρι από την Αιθιοπία, τον Μαύρο Πητ.

Ανατρέχοντας όμως ακόμα πιο πίσω στους αιώνες και συγκεκριμένα στην περίοδο των προχριστιανικών χρόνων, θα συναντήσουμε τον ασπρογένη Odin, ο οποίος την ίδια περίοδο του χρόνου επισκεπτόταν τα παιδιά με το οχτάποδο άλογό του. Σύμφωνα λοιπόν με τη γερμανική λαογραφία, επειδή το άλογο του Odin πεινούσε, τα παιδιά άφηναν κοντά στο τζάκι τις μπότες τους γεμάτες με άχυρο. Έπειτα ο Odin θα αντάμειβε τα παιδιά γεμίζοντας τις μπότες τους με δώρα. Με τον εκχριστιανισμό της Γερμανίας, ο μύθος του Odin εξασθενεί και με τον καιρό ξεχνιέται χωρίς όμως να ξεχαστούν τα δώρα, οι μπότες και οι κρεμασμένες κάλτσες στο τζάκι. 

Την επινόηση του στολισμένου ελάτου την χρωστούμε κι αυτή στου Γερμανούς, μία ιδέα που φαίνεται να έφερε στην χώρα μας ο Βαυαρός βασιλιάς Όθωνας το 1833. Το ελληνικό έθιμο, το οποίο αντικατέστησε το έλατο, ήταν το στολισμένο καραβάκι ως φόρος τιμής στον προστάτη των ναυτικών Άγιο Νικόλαο. Βεβαίως, αν ανατρέξουμε ακόμα πιο πίσω, θα δούμε πως πριν τη διάδοση (sic) του Χριστιανισμού στον ελλαδικό χώρο, κατά την ίδια περίοδο του έτους οι άνθρωποι απέδιδαν φόρο τιμής στον Ποσειδώνα, θεό της θάλασσας, των νερών και της βλάστησης και προστάτη των ναυτικών και των ψαράδων. Η έμμεση αυτή εκθεμελίωση των παλαιών παγανιστικών και άλλων εορτών για χάρη των χριστιανικών, πιστώνεται στον βυζαντινό Αυτοκράτορα Μέγα Κωνσταντίνο. 

Ο Άγιος Νικόλαος πάει Αμερική

Την παράδοση του Αγίου Νικολάου μεταφέρουν στην Αμερική Ολλανδοί κυρίως άποικοι, ώσπου το 1804, λίγο μετά την Αμερικανική Επανάσταση, ο John Pintard, ιδρυτής του συλλόγου New York Historical Society, ανακηρύσσει τον Άγιο Νικόλαο προστάτη της Νέας Υόρκης.

Το 1809 ένα άλλο μέλος του New York Historical Society, ο συγγραφέας Washington Irving, σε μία σατυρική εκδοχή του για την ιστορία της πόλης, παρουσιάζει τον Santa Claus όχι πια σαν επίσκοπο, αλλά σαν έναν μικροκαμωμένο Ολλανδό με ναυτική πίπα που φέρνει δώρα στα κρυφά, περνώντας μέσα από τις καμινάδες. 

Το 1823, η εικόνα του αερικού-ξωτικού που περιέγραφε ο Irving αναβιώνει και εξαπλώνεται χάρη σε ένα ποίημα με τίτλο “Μία επίσκεψη του Αγίου Νικολάου” (“A visit from St. Nicholas”), περισσότερο γνωστό και σαν “Η νύχτα πριν τα Χριστούγεννα” (“Τhe Night before Christmas"). Στο ποίημα αυτό ο St. Nicholas παρουσιάζεται σαν ένα χαριτωμένο ξωτικό, παχουλό, με άσπρα γένια και κόκκινα μάγουλα, ντυμένο με γούνα και φορτωμένο με έναν μεγάλο και λερωμένο από τις στάχτες των τζακιών σάκο γεμάτο με δώρα.

Ο Άγιος Βασίλης πίνει Coca-Cola

Τις δεκαετίες που ακολούθησαν, η φιγούρα του Άι Βασίλη εμπλουτίστηκε με βοηθούς-ξωτικά, ταράνδους κ.α., προσθήκες που έχουν τις ρίζες τους κυρίως στην γερμανική και σκανδιναβική μυθολογία. 

Όμως η φιγούρα του Santa Claus όπως την γνωρίζουμε σήμερα, θα καθιερωνόταν τελικά από την Coca-Cola, όταν οι διαφημιστικές ανάγκες της εταιρίας απαίτησαν την σύνδεση του αναψυκτικού με τον Χειμώνα και το κρύο καθώς μέχρι τότε καταναλωνόταν κυρίως κατά τους θερινούς μήνες. Έτσι, το 1931 η Coca-Cola ανέθεσε στον εικονογράφο Haddon Sundblom να απεικονίσει τον Saint Nick, μία φιγούρα που ο Sundblom θα ζωγράφιζε για την εταιρία τα επόμενα 33 χρόνια, χρησιμοποιώντας σαν μοντέλο έναν παχουλό φίλο του.

Ποιος ήταν όμως πραγματικά ο Άι Βασίλης;

Ο Άγιος Βασίλειος γεννήθηκε το 330 μ.Χ. στη Νεοκαισάρεια του Πόντου. Ο πατέρας του, επίσης Άγιος Βασίλειος, ήταν καθηγητής ρητορικής και η μητέρα του Αγία Εμμέλεια, κόρη ρωμαίου αξιωματούχου, ο οποίος είχε πεθάνει ως χριστιανός μάρτυρας. Ο Άγιος Βασίλειος αφιέρωσε την σύντομη ζωή του στη συγγραφή δογματικών συγγραμμάτων και στο φιλανθρωπικό του έργο. Πέθανε την 1η Ιανουαρίου του 379 μ.Χ σε ηλικία μόλις 50 ετών, καταπονημένος κυρίως από την ασκητική ζωή που ακολουθούσε σχεδόν καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του.  

Γιατί όμως Άι Βασίλης και όχι Άι Νικόλας;

Σε κάποιες περιοχές όπου επικράτησε η Ορθόδοξη εκδοχή του Χριστιανισμού συναντούμε ένα παράδοξο, κατά το οποίο η περίοδος των Χριστουγέννων συνδέεται, όχι με τον Άγιο Νικόλαο όπως είθισται, αλλά με τον Άγιο Βασίλειο. Ο λόγος για τον οποίο συμβαίνει αυτό είναι η μετάβαση από το Ιουλιανό Ημερολόγιο στο Γρηγοριανό. 

Σύμφωνα με το Παλαιό, Ιουλιανό Ημερολόγιο, η γιορτή του Αγίου Νικολάου πέφτει στις 19 Δεκεμβρίου, η οποία σχεδόν συμπίπτει χρονικά με το χειμερινό ηλιοστάσιο, ημέρα η οποία στα προχριστιανικά χρόνια ήταν αφιερωμένη στον θεό Ήλιο. Το χειμερινό ηλιοστάσιο, κατά το οποίο έχουμε τη μικρότερη μέρα του χρόνου, δεν έχει σταθερή ημερομηνία, ωστόσο πέφτει πάντα μεταξύ 20 και 23 Δεκεμβρίου. 

Με τη μετάβαση στο Νέο Ημερολόγιο το 1924, η γιορτή του Αγίου Νικολάου μετατοπίστηκε πίσω στις 6 Δεκεμβρίου, ενώ το ίδιο συνέβη και με την γιορτή του Αγίου Βασιλείου (από τις 14 Ιανουαρίου στη 1 Ιανουαρίου). Έτσι η πιο κοντινή φιγούρα που θα μπορούσε να αντικαταστήσει τον Άι Νικόλα, ήταν αυτή του Άι Βασίλη. 

Δημήτρης Τριανταφυλλίδης

Ο Δημήτρης Τριανταφυλλίδης είναι αρθρογράφος και υπεύθυνος του ηλεκτρονικού καταστήματος του Enallaktiko.gr

Σου αρέσει η σελίδα μας; Αν ναι, τότε ακολούθησέ μας στο Facebook!

Σχόλια: