Συχνές προκλήσεις που αντιμετωπίζει ένας διαιτώμενος

Αν και πολλοί πιστεύουν πως η ρύθμιση του βάρους μας αποτελεί ζήτημα γνώσης και ισχυρής θέλησης, η σύγχρονη βιβλιογραφία, αλλά και η καθημερινή πρακτική μας δείχνουν πως οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένας διαιτώμενος είναι πολυπαραγοντικές – βιολογικές, ψυχολογικές, κοινωνικές και πρακτικές.

Τα εμπόδια που μπορεί να συναντήσει κανείς στην προσπάθεια ρύθμισης του βάρους του μπορούν να χωριστούν σε τέσσερις μεγάλες κατηγορίες:

Εσωτερικοί παράγοντες – Όλα εκείνα που συμβαίνουν μέσα μας, όπως το κίνητρο, η αυτοπεποίθηση, οι συνήθειες, οι λιγούρες και η συναισθηματική σχέση με το φαγητό.

Παράγοντες που αφορούν το ίδιο το πρόγραμμα – Η εφαρμογή ενός προγράμματος μπορεί να καταστεί δυσκολότερη όταν αυτό δεν είναι αρκετά σαφές, όταν δεν ταιριάζει στην καθημερινότητα ή όταν δεν αφήνει το περιθώριο για ευελιξία και προσαρμογή.

Κοινωνικοί παράγοντες – Η οικογένεια, οι φίλοι, οι έξοδοι, τα τραπέζια και γενικά το κοινωνικό περιβάλλον μπορούν είτε να στηρίξουν την προσπάθεια, είτε να την κάνουν πιο δύσκολη.

Περιβαλλοντικοί παράγοντες – Η εύκολη πρόσβαση σε junk food, η δυσκολία εύρεσης υγιεινών επιλογών, το κόστος, η έλλειψη χρόνου και άλλες συνθήκες που διαμορφώνουν την καθημερινότητά μας, μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τις αποφάσεις μας γύρω από τη διατροφή μας.

Οι δυσκολίες λοιπόν ενός διαιτώμενου δε σχετίζονται μόνο με τη γνώση ή την πειθαρχία, αλλά και από το πλαίσιο μέσα στο οποίο ζει και προσπαθεί να αλλάξει συνήθειες. Παράγοντες όπως ο χρόνος, οι καθημερινές συνήθειες, η γεύση, η έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης, η περιορισμένη διαθεσιμότητα επιλογών σε εστιατόρια ή καταστήματα και το υψηλό κόστος μίας υγιεινής διατροφής σχετίζονται με χαμηλότερη προσήλωση σε διατροφικές οδηγίες.

Συχνές προκλήσεις

Λιγούρες, πείνα & αίσθημα στέρησης

Οι λιγούρες (cravings) είναι από τα πιο συχνά αναφερόμενα εμπόδια. Σε μελέτες με γυναίκες που ακολουθούσαν πρόγραμμα απώλειας βάρους, αναφέρθηκαν ως βασικές δυσκολίες ο έλεγχος των cravings, το να ξέρει κανείς πότε να σταματήσει να τρώει και η διατήρηση πιο υγιεινών διατροφικών συνηθειών.

Η σχέση δίαιτας και cravings είναι πιο σύνθετη από όσο πιστεύεται. Η βραχυχρόνια, επιλεκτική στέρηση ενός τροφίμου μπορεί να αυξήσει την επιθυμία για αυτό, όμως οι μελέτες απώλειας βάρους σε υπέρβαρα άτομα δείχνουν συχνά ότι η πιο δομημένη ενεργειακή μείωση συνδέεται με μείωσή τους με τον χρόνο. Άρα το πρόβλημα δεν είναι απλώς το «κάνω δίαιτα, άρα θα έχω οπωσδήποτε περισσότερες λιγούρες», αλλά το πώς έχει οργανωθεί και πόσο εφαρμόσιμο είναι ένα πλάνο διατροφής.

Συναισθηματική κατανάλωση τροφής

Η συναισθηματική κατανάλωση τροφής (emotional eating) περιγράφεται ως υπερκατανάλωση ή κατανάλωση φαγητού ως απάντηση σε αρνητικά συναισθήματα, όπως άγχος, ένταση ή στενοχώρια. Συχνά συνδέεται με δυσκολίες στη διαχείριση του βάρους, αλλά και – σε ορισμένα περιπτώσεις – με χαμηλότερη ποιότητα κοινωνικής υποστήριξης, καθώς και μειωμένη αυτοπαρακολούθηση.

Αυτό βέβαια δε σημαίνει πως κάθε δύσκολη μέρα οδηγεί απαραίτητα σε συναισθηματικό φαγητό, αλλά πως για αρκετούς από εμάς το φαγητό λειτουργεί και ως μηχανισμός ανακούφισης, κάτι που – όταν αυξάνεται το ψυχικό φορτίο – κάνει τη διατροφική μας προσπάθεια δυσκολότερη.

Χρόνος, καθημερινές συνήθειες & οργάνωση

Η έλλειψη χρόνου και η δύναμη των καθημερινών συνηθειών αποτελούν ένα επίσης συχνό εμπόδιο. Όταν η μέρα μας είναι πιεσμένη – και ειδικότερα όταν δεν υπάρχει ένας καλός προγραμματισμός – η προετοιμασία γευμάτων, η αγορά τροφίμων και η οργάνωση του πλάνου μας γίνονται πιο δύσκολες, με αποτέλεσμα να εντείνεται η ροπή σε πιο εύκολες ή πρόχειρες επιλογές.

Κοινωνικό περιβάλλον & έλλειψη υποστήριξης

Οι φίλοι, η οικογένεια, τα τραπέζια, οι γιορτές και οι κοινωνικές πιέσεις παίζουν σημαντικό ρόλο στην προσπάθειά μας για ρύθμιση του βάρους μας, ενώ η έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης και λογοδοσίας εμφανίζεται επανειλημμένα ως βασικό εμπόδιο.

Οι περισσότεροι διαιτώμενοι δεν έχουν την πολυτέλεια να λαμβάνουν αποφάσεις υπό ιδανικές συνθήκες, αλλά μέσα σε ένα περιβάλλον όπου το φαγητό αποτελεί συχνά κοινωνικό γεγονός, μέσο σύνδεσης, ακόμη και πίεσης.

Φαγητό εκτός σπιτιού & εύκολες επιλογές

Η συχνή κατανάλωση φαγητού εκτός σπιτιού έχει συσχετιστεί με μεγαλύτερη ενεργειακή πρόσληψη, καθώς τα γεύματα από έξω είναι συχνά πιο πλούσια σε ενέργεια.

Για τον διαιτώμενο, αυτό μεταφράζεται σε μικρότερο έλεγχο στα υλικά, στις ποσότητες και στον τρόπο παρασκευής, κάτι που μπορεί να κάνει πιο δύσκολη την τήρηση του πλάνου, ιδιαίτερα σε περιόδους κόπωσης ή περιορισμένου χρόνου.

Κίνητρο, αυτοπεποίθηση & αυτορρύθμιση

Η αυτοαποτελεσματικότητα, δηλαδή το κατά πόσο το άτομο πιστεύει ότι μπορεί να εφαρμόσει ένα πλάνο, αναφέρεται συχνά ως βασικός παράγοντας προσήλωσης κατά την αλλαγή τρόπου ζωής. Η χαμηλότερη αυτοπεποίθηση, η μειωμένη αυτορρύθμιση και η δυσκολία να παραμείνει κανείς σταθερός όταν η πορεία δεν είναι γραμμική αποτελούν συχνά εμπόδια.

Με απλά λόγια, πολλοί διαιτώμενοι δεν αποθαρρύνονται επειδή δεν ξέρουν τι να κάνουν, αλλά επειδή δυσκολεύονται να παραμείνουν σταθεροί όταν δεν βλέπουν άμεσα αποτέλεσμα.

Κόστος & περιορισμένη πρόσβαση

Το κόστος εμφανίζεται συχνά ως εμπόδιο, μαζί με τη μειωμένη διαθεσιμότητα επιλογών σε εστιατόρια και καταστήματα. Αν και αυτό δε σημαίνει ότι όλοι βιώνουν το κόστος με τον ίδιο τρόπο, για αρκετούς ανθρώπους η προσπάθεια για μία καλύτερη διατροφή συχνά σκοντάφτει σε πρακτικούς περιορισμούς που, παρά τα μακροπρόθεσμα οφέλη της σε υγεία και ποιότητα ζωής, είναι παρόντες στο σήμερα.

Συμπέρασμα

Οι προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίζει ένας διαιτώμενος αποτελούνται από ένα πλέγμα παραγόντων. Αυτός είναι και ο λόγος που μία επιτυχημένη διατροφική παρέμβαση θα πρέπει να είναι – εκτός από επιστημονικά σωστή – και ρεαλιστική, υποστηρικτική και προσαρμοσμένη στην καθημερινότητα του ανθρώπου που την ακολουθεί.

Στο Εναλλακτικό Εργαστήρι Διατροφικής Αγωγής παρέχουμε ολοκληρωμένες δια ζώσης και εξ αποστάσεως διαιτολογικές υπηρεσίες που μπορούν να σας βοηθήσουν να υιοθετήσετε έναν υγιεινό και ισορροπημένο τρόπο διατροφής, χτίζοντας μία υγιή σχέση με το φαγητό.