Το καλάθι μου

Καταβολικές τροφές: Μύθοι & αλήθειες


Ως μεταβολισμό θα μπορούσαμε να ορίσουμε το σύνολο όλων εκείνων των βιοχημικών διαδικασιών που συντελούνται στο ανθρώπινο σώμα και που εμπλέκονται στην παραγωγή και στην απελευθέρωση ενέργειας.

Μεταβολισμός = Καταβολισμός - Αναβολισμός

Ο μεταβολισμός μπορεί να διακριθεί σε δύο σκέλη, στον καταβολισμό και στον αναβολισμό. Κατά τον καταβολισμό συνήθως έχουμε την απόδοση ενέργειας μέσω της διάσπασης πολύπλοκων ουσιών σε απλούστερες. Από την άλλη, ο αναβολισμός περιλαμβάνει τις αντιδράσεις εκείνες, κατά τις οποίες ο οργανισμός μας χρησιμοποιεί απλές χημικές ουσίες για να συνθέσει άλλες πιο πολύπλοκες, διαδικασία κατά την οποία συνήθως δεν αποδίδεται ενέργεια, αλλά αντιθέτως απαιτείται η κατανάλωση ενέργειας.

Με πιο απλά λόγια, οι ίδιες πηγές από τις οποίες αντλούμε την ενέργειά μας, απαιτούν από τον οργανισμό μας την κατανάλωση κάποιας ενέργειας, ώστε να μπορέσουμε να διασπάσουμε τις χημικές ενώσεις που μας παρέχουν και να χρησιμοποιήσουμε αυτές τις ουσίες, συνθέτοντας άλλες χημικές ενώσεις που μας είναι απαραίτητες. 

Τι είναι οι καταβολικές τροφές;

Σύμφωνα με μία θεωρία, η οποία όμως στερείται σοβαρής επιστημονικής τεκμηρίωσης, υπάρχουν τροφές των οποίων το ενεργειακό ισοζύγιο είναι αρνητικό, δηλαδή ο μεταβολισμός τους απαιτεί περισσότερη ενέργεια από αυτή που μας παρέχουν.

Για παράδειγμα, ένα μήλο μεσαίου μεγέθους παρέχει στον οργανισμό μας περίπου 80 θερμίδες, αλλά την ίδια στιγμή ο αναβολισμός του απαιτεί περίπου 100 θερμίδες. Αυτό σημαίνει πως τρώγοντας ένα μήλο, το σώμα μας δε θα πάρει, αλλά θα χάσει ενέργεια της τάξης των 20kcal. Τέτοιες τροφές τις ονομάζουμε καταβολικές

Καταβολικά φρούτα:

Μερικά από τα φρούτα που πιστεύεται πως "κλέβουν" σημαντική ποσότητα ενέργειας από τον οργανισμό μας είναι ο ανανάς, το αχλάδι, τα βατόμουρα, το γκρέιπ-φρουτ, τα δαμάσκηνα, το καρπούζι, το λεμόνι, το πορτοκάλι, τα σμέουρα και οι φράουλες (high grade catabolic fruits)

Βεβαίως, δε λείπουν και τα φρούτα όπως το μήλο, τα βερίκοκα, τα κεράσια, τα μανταρίνια, τα νεκταρίνια, το πεπόνι, τα ροδάκινα και τα σταφύλια, τα οποία μας αφαιρούν λίγες μόνο θερμίδες ανά μερίδα (low grade catabolic fruits)

Καταβολικά λαχανικά:

Αντιστοίχως, ως λαχανικά με μεγάλο αρνητικό ισοζύγιο ενέργειας θεωρούνται τα αγγουράκια, οι αγκινάρες, η γλυκοπατάτα, τα καρότα, τα κολοκυθάκια, τα λαχανάκια Βρυξελλών, ο μαϊντανός, το μαρούλι, η μελιτζάνα, το μπρόκολο, οι πιπεριές, το πράσσο, τα ραπανάκια, το σέλινο, το σπανάκι, τα σπαράγγια και οι ντομάτες (high grade catabolic fruits)

Σε δεύτερη μοίρα έρχονται τα αντίδια, ο αρακάς, το καλαμπόκι, η κολοκύθα, το κουνουπίδι, το κρεμμύδι, το λάχανο, το σκόρδο και τα φασολάκια (low grade catabolic vegetables)

Καταβολικά θαλασσινά:

Εκτός από φρούτα και λαχανικά, υπάρχουν ακόμη κάποια θαλασσινά που - αν και πολλές φορές οριακά - μπορούν να χαρακτηριστούν ως καταβολικά. Τέτοια είναι ο αστακός, οι γαρίδες, τα καβούρια, τα μύδια, ο τόνος κ.α.

Παρατηρήσεις:

Σκοπός του άρθρου σε καμία περίπτωση δεν είναι η προώθηση κάποιας "εναλλακτικής" δίαιτας βασισμένης στις λεγόμενες "καταβολικές τροφές", αλλά η απενοχοποίηση μερικών από αυτές που θα μας βοηθήσει να τις εντάξουμε άφοβα στην καθημερινότητά μας (τουλάχιστον ως προς τις θερμίδες που αποδίδουν).

Για την αποφυγή παρερμηνειών πρέπει λοιπόν να αποσαφηνίσουμε πως ο μόνος υγιεινός τρόπος να χάσει κανείς βάρος είναι μέσω ενός τρόπου ζωής που περιλαμβάνει την υγιεινή διατροφή και την άσκηση, καθώς δεν υπάρχει καμία επιστημονική έρευνα που να υποστηρίζει μία δίαιτα αρνητικών θερμίδων και βασισμένη, όχι σε έναν συνολικά υγιεινό τρόπο ζωής, αλλά σε μία λογιστική αντίληψη που επικεντρώνεται αποκλειστικά στη διαδικασία της πέψης. 

Λαμπρινή Παντελή

Η Λαμπρινή Παντελή είναι διαιτολόγος-διατροφολόγος και υπεύθυνη του Εργαστηρίου Διατροφικής Αγωγής στο Ίλιον.